Begin negentiende eeuw was er in Peer veel industrie. Op het platteland had je veel agrarische bedrijven, net als nu nog het geval is. Op het moment van ons bezoek is men bezig om het complete centrum van de stad Peer te vernieuwen en in een van de gehuchten wordt een volledige doorgaande weg vernieuwd. Opvallend is dat deze stad maar liefst negentig procent van al haar werkzaamheden heeft uitbesteed.
De naam van de stad Peer werd voor het eerst vermeld in een document uit 725. Volgens de ene bron is de naam afkomstig van het woord pirgus dat ‘verharde weg’ betekent, volgens een andere zou de naam afkomstig kunnen zijn van perre of parre, wat ‘omheinde plaats’ betekent. Later werd Peer deel van het prinsbisdom Luik en op 9 februari 1367 ontving het de titel van ‘stad’.
De fusiegemeente telt naast de stad Peer zelf nog vier deelgemeenten en zes kerkdorpen. De deelgemeenten en kerkdorpen zijn Linde, Wauberg, Erpekom, Kleine-Brogel, Grote-Brogel en Wijchmaal. In totaal telt Stad Peer met alle deelgemeenten en kerkdorpen samen circa 16.650 inwoners. Met 87 vierkante kilometer omtrek is het een vrij grote stad qua grondoppervlakte. Een van de beroemdste Perenaren, al is het niet helemaal zeker dat hij er geboren is, is de schilder Pieter Brueghel de Oude. Zijn naam heeft hij sowieso gegeven aan de kerkdorpen Kleine-Brogel en Grote-Brogel.
Kenmerkend oud stadhuis
De markt bestaat uit een driehoekig plein met daarop de stadspomp en de kiosk. Tot 1767 was hier een poel die als wasplaats en drenkplaats voor het vee diende. In 1995 werden hier fonteinen gezet. Rond de markt waren ook diverse stadsboerderijen gegroepeerd, waarvan de ingangspoorten nog zichtbaar zijn. Later werd de bebouwing meer aaneengesloten en ontstond een reeks statige huizen uit de negentiende en begin twintigste eeuw, waarvan een aantal een oudere kern heeft. De markt wordt gedomineerd door het voormalige oude stadhuis, met de kenmerkende roodgele kleuren.
In de negentiende eeuw had Peer meerdere weverijen en spinnerijen. Daar omheen was het buitengebied met honderden boerenbedrijven. Omdat het om arme zandgronden ging, waren het vooral arme boeren die het hoofd net boven water konden houden. Vandaar ook dat vanaf begin negentiende eeuw veel Perenaren in de nabijgelegen Limburgse mijnen gingen werken.
In centrum duizend vierkante meter groen erbij
Hoewel Peer tot aan de Tweede Wereldoorlog veel industrie had, zijn momenteel het toerisme, de militaire vliegbasis Kleine-Brogel en de agrarische sector de grootste economische pijlers van de stad. De eerste grote impuls voor het toerisme was de komst van vakantieparkketen Center Parcs in de jaren tachtig. Nog steeds trekt dit vakantiepark jaarlijks tienduizenden toeristen naar deze stad, en het is de op één na grootste werkgever. Sinds 1997 is daar nog een grote attractie bijgekomen in de vorm van Snow Valley Peer, een van de grootste indoor skibanen van Europa. Als we door het platteland rijden, zien we deze indoor skibaan al op grote afstand liggen. De grootste werkgever van de stad Peer blijft echter nog steeds de militaire vliegbasis Kleine-Brogel. In totaal bezoeken jaarlijks tussen de 160.000 en 180.000 toeristen de stad.
Als wij tijdens onze rondgang door de stad naar het centrum rijden, vertelt Jannes Gerits, Deskundige Groen van Peer, dat het marktplein van de stad volledig vernieuwd wordt. Gerits: ‘Het marktplein had niet al te veel groen en veel kasseien, maar wij gaan flink vergroenen. Er gaat in totaal duizend vierkante meter aan verharding uit en daarvoor komen bomen en sierheesters in de plaats.’ Bij dit groen wordt volgens Gerits zo veel mogelijk gekozen voor inheemse soorten en soorten die droogte- en zouttolerant zijn.
De stad heeft geen grootse uitbreidingsplannen en heeft de afgelopen jaren geen nieuwe wijken bijgebouwd, hooguit wat nieuwe huizen ter opvulling van lege plaatsen. Gerits: ‘Er is simpelweg geen vraag om te groeien als stad. Jongeren kopen hier vaak een ouder huis en knappen dat op.’ Het stadsbestuur zet volgens hem wel in op jonge gezinnen en probeert deze doelgroep ook van buitenaf naar de stad te halen.
Buitengebied projectmatig vergroenen
Na de stad te hebben bekeken, gaan wij het buitengebied in. Als we in het kerkdorp Erpekom komen, zien wij dat een grote, brede straat opnieuw aangelegd wordt. Gerits vertelt dat de weg wordt vernieuwd en er een vrijliggend fietspad langs de weg komt. Tussen het fietspad en de weg komt een laan met bomen. Het fietspad zal het centrum van de stad Peer verbinden met de buurgemeente Meeuwen. Wat ons nog opvalt als wij door
het buitengebied rijden, is dat de stad enorm veel grindwegen heeft. Het blijkt om maar liefst vijftig kilometer te gaan. Maar volgens Gerits zal ook het buitengebied de komende jaren nog groener worden. ‘Wij gaan het buitengebied vergroenen, maar dan projectmatig. Daarbij wordt gelijktijdig de mobiliteit voor fietsers en voetgangers verbeterd, omdat wij naast elke verbindingsas of -weg een vrijliggend fietspad gaan aanleggen met daarlangs bloeiende bomen en struiken. Zodoende kunnen fietsers (en voetgangers) zich veilig naar en door het buitengebied bewegen en komt er gelijk ook veel natuur bij.’ Waar mogelijk wil de stad daarbij ook, net als nu al bij Het Dommelhuis met bloembollenstroken gerealiseerd is, ook overal weides met bloembollen aanleggen en ecologische bloemenweides. Het Dommelhuis is een expositieruimte met interactieve tafels met thema’s, zoals over de geschiedenis van de Dommelvallei en het belang van water. In het kader van een betere waterhuishouding in en rondom de stad zijn onlangs in de Kleinbeek, aan de bovenloop van de Dommel, zes stuwen geplaatst. Daardoor dringt het water beter de bodem in en stroomt het niet meer te snel weg.
Verder wil de vooruitstrevende stad op termijn wadi’s en andere wateropvangmogelijkheden aanleggen, zoals parkings met een waterdoorlatende bodem. Deze nieuwe ontwikkelingen vallen onder het project Planeet Peer (zie ook https://planeetpeer.be). Een onderdeel van dit project dat momenteel loopt, is dat elke inwoner van Stad Peer een gratis boom en vier struiken kan krijgen. De vijfjarige boom betreft een voedselbosboom, dus een die eetbare vruchten oplevert. De afgelopen drie jaar zijn er aldus zowat vijfduizend bomen en struiken geplant. De stad is ook een bijen- en vlindervriendelijke plaats en heeft in 2024 het
label ‘Bijenvriendelijke gemeente’ ontvangen. Daarnaast hebben enkele projecten van de stad een prijs gewonnen tijdens de Openbaargroen-awards. Tevens is de stad bezig met de aanbesteding van zonnepanelen die op de daken van de stedelijke gebouwen moeten komen.
Negentig procent is uitbesteed
Omdat het buitengebied nog enorm rijk is aan agrarische bedrijven heeft Stad Peer ook daar een project voor lopen, ‘Boeren en natuur’ genaamd. Boeren worden daarbij gestimuleerd om houtwallen te planten en bloemenranden in te zaaien. Bloemenzaad is daarbij makkelijk en goedkoop te verkrijgen via het Regionaal Landschap Lage Kempen. Zoals gezegd besteedt de stad maar liefst negentig procent van al haar werkzaamheden uit aan aannemers. Tien procent wordt in eigen beheer gedaan. Volgens Gerits is in al die jaren gebleken dat veel uitbesteden onder aan de streep voordeliger is. ‘Wat ook handig is, is dat aannemers nu in de piekperiodes de extra werkzaamheden opvangen en dus zelf voor voldoende personeel moeten zorgen. Dat geeft bij ons minder werkdruk.’ De Groendienst van Stad Peer kan alle overige werkzaamheden dan ook met slechts twaalf medewerkers uitvoeren. Het eigen personeel houdt zich bijvoorbeeld bezig met het legen van de vuilbakken in het centrum, onderhoud en controle van de speelpleinen, onderhoud aan speeltoestellen en het proper houden en maaien van de begraafplaatsen. Ook de voetbalpleinen en sportvelden worden door het eigen personeel bijgehouden. De vuilbakken in het buitengebied worden echter weer door een aannemer geleegd. Aannemers maaien ook alle bermen en kuisen de grachten. Voor het ophalen van huisvuil is er de intercommunale.
Speciale nivelleermachine
De stad heeft twee graafmachines: een Yanmar B95W van 9,5 ton op banden en een Liebherr A314 van 16 ton die ook op banden rijdt. Bij ons bezoek aan het buitengebied is personeel van de Groendienst bezig met het uitgraven van een gracht met de Liebherr A314, zodat de afwatering van het gebied beter wordt. Beide bandenkranen worden verder allround ingezet voor werkzaamheden als bomen vellen, struiken rooien enzovoort. Tijdens onze rondgang zien wij ook de vele grindwegen die in het buitengebied liggen. Voor het onderhoud van de vijftig kilometer aan grindwegen heeft de stad een nivelleermachine die geheel op maat gemaakt is. Deze Dranicon-nivelleermachine hangt of achter een Case IH Puma 150, of de John Deere 6620-tractor. De Dranicon is wat betreft de positie van het bord, het gewicht en het type wielen speciaal aangepast voor het makkelijk kunnen lostrekken van de grindwegen. Dat hij lichter gemaakt is, is vooral om verdichting te voorkomen. Daardoor kan het water, ook na nivelleren, nog makkelijk door het grind in de bodem wegzakken. Verder heeft de Groendienst een Engelse Major SW400W-maaier met drie maaibakken. Deze hangt achter een Fendt 209 F Vario. Met deze combinatie worden alle voetbalpleinen en sportvelden gemaaid. De nieuwe Case IH CX 150-tractor gaat ingezet worden voor containervervoer, nivelleren van grindwegen en allerhande andere taken.
Zuinige stad
Stad Peer is zeker ook een zuinige stad. De gemeentewerf is jaren geleden gerenoveerd en voorlopig is er nog geen nieuwbouw in het vooruitzicht. Volgens Gerits volstaat het pand nog prima. Davy Kelchtermans, ploegbaas van de Groendienst van Stad Peer, wijst ons tijdens de rondgang over de gemeentewerf ook nog op de Kärcher MC250-veegmachine. Met deze veegmachine worden vooral de fietspaden en het stadscentrum geveegd. Onkruidbestrijding in het centrum wordt dan weer uitbesteed. Dit wordt, afhankelijk van de aanbesteding, nu gedaan door Krinkels en Groenbeheer Baart. Ook wordt werk uit handen gegeven aan sociale tewerkstellingsorganisaties, zoals momenteel aan vzw de Biehal.
Op de werf staat ook een houtversnipperaar van Vandaele, de TV 20-26. Die wordt vooral in de herfst- en winterperiode ingezet om takken te versnipperen. Met de HD10-wals van Hamm worden de grindwegen en wegbermen verdicht als dat nodig is. Een van de verreikers van de stad is van Weidemann, een T4512-model. Deze wordt vooral ingezet voor het laden en lossen op het eigen terrein. Ook heeft de werf sinds 2006 een John Deere 6620 met Beco-containerhaaksysteem. Omdat het containerhaaksysteem goed bevalt, is er inmiddels een tweede gekocht.
Veel Grillo-machines
Peer heeft ook een aantal Grillo-machines, zoals een FD500 voor de begraafplaatsen en een Climber 62M-ruwterreinmaaier. Hiermee worden de trage wegen en diverse andere maaiwerken aangepakt. Op de GH9-werktuigdrager kunnen een keerborstel, een onkruidborstel en een klepelmaaier worden aangekoppeld. De werkbreedte is tachtig centimeter en je kunt achter deze machine lopen. Wat elektrische auto’s betreft, heeft de stad momenteel drie elektrische Peugeot Partners.
Volgens Kelchtermans wordt bij de vernieuwing van de machines gekozen voor accumodellen. Zo zijn ook de kettingzagen steeds meer op accu, zoals de twee Stihl MSA 190 T-kettingzagen waar de Groendienst over beschikt. Andere accutoestellen zijn de Stihl KMA 200 R-accucombimotor en de Stihl BGA 30-accublaasmachine. Reden om vooral voor Stihl te gaan, is dat de meeste aanbouwdelen al van Stihl zijn. Kelchtermans: ‘Alleen de grote bladblazers, handmaaiers en zitmaaiers zijn nog in benzine- of dieselversie.’ ■