Waarom méér stikstof niet altijd de oplossing is! Door de steeds warmere zomers worden tuinaanleggers vaker geconfronteerd met gazons die hun kleur verliezen, nauwelijks nog groeien en minder goed herstellen. De reflex is vaak om extra stikstof te geven, maar is dat wel de juiste aanpak? Een beter begrip van de fysiologie van gras laat […]
Waarom méér stikstof niet altijd de oplossing is!
Door de steeds warmere zomers worden tuinaanleggers vaker geconfronteerd met gazons die hun kleur verliezen, nauwelijks nog groeien en minder goed herstellen. De reflex is vaak om extra stikstof te geven, maar is dat wel de juiste aanpak? Een beter begrip van de fysiologie van gras laat zien dat de oorzaak meestal ergens anders ligt.
Tijdens warme perioden krijgen wij regelmatig de vraag of een gazon gebaat is bij een extra stikstofgift. Zeker wanneer het gras lichter van kleur wordt en de maaier nauwelijks nog maaisel opvangt, lijkt een voedingstekort een logische verklaring. In werkelijkheid is het beeld vaak complexer. Bij langdurige temperaturen boven de 25 °C en zeker boven de 30 °C komt de groei van onze gangbare gazongrassen grotendeels tot stilstand. Extra bemesten levert dan meestal weinig op.
De meeste gazons in België en Nederland bestaan uit zogenoemde C3-grassen (koelseizoengrassen), waaronder Engels raaigras (Lolium perenne), roodzwenkgras (Festuca rubra) en veldbeemd (Poa pratensis) Deze grassoorten zijn geëvolueerd voor een gematigd klimaat en kennen hun sterkste groeiperiodes in het voorjaar en najaar, wanneer bodemvocht en temperatuur optimaal zijn. Groeien optimaal tussen 15°C en 25°C.
Tijdens langdurige hitte verandert de situatie drastisch. De fotosynthese, het proces waarmee de plant energie produceert, wordt minder efficiënt, terwijl de ademhaling juist toeneemt. Hierdoor ontstaat een negatieve energiebalans: de plant verbruikt meer energie dan zij kan aanmaken. Dat is de belangrijkste reden waarom de grasgroei vertraagt of zelfs volledig stilvalt.
Een gazon dat tijdens een hittegolf geel kleurt, hoeft daarom niet per definitie een tekort aan voedingsstoffen te hebben. Onder invloed van hitte en droogte sluiten de huidmondjes zich om verdamping te beperken. Hierdoor neemt de opname van koolstofdioxide af en vermindert de fotosynthese nog verder.
De plant kiest vervolgens voor overleving in plaats van groei. Beschikbare energie wordt ingezet om de groeipunten en de wortelkroon in stand te houden, terwijl oudere bladeren versneld afsterven. Dat verklaart waarom gazons hun frisse groene kleur verliezen, ondanks een goed uitgevoerd bemestingsprogramma.
Het toedienen van extra stikstof verandert deze fysiologische beperking niet. De voedingsstoffen zijn vaak wel aanwezig, maar de plant beschikt eenvoudigweg niet over voldoende energie om ze efficiënt op te nemen en om te zetten in nieuwe groei.
Bij hitte wordt vaak uitsluitend naar de luchttemperatuur gekeken, terwijl juist de bodemtemperatuur bepalend is voor de conditie van het wortelstelsel. Een droge bodem in volle zon kan aanzienlijk warmer worden dan de gemeten luchttemperatuur. Daardoor neemt de wortelgroei af en sterven vooral de fijne wortels versneld af.
Juist op het moment dat de plant meer water nodig heeft, beschikt zij over een kleiner actief wortelvolume. De opnamecapaciteit daalt en het gazon raakt steeds verder onder stress. Vooral oppervlakkig wortelende grassoorten zijn hiervoor gevoelig.
Ook het bodemleven reageert sterk op temperatuur. Bacteriën en schimmels spelen een cruciale rol bij de mineralisatie van organische stof en het beschikbaar maken van voedingsstoffen. Extreme hitte en droogte remmen deze processen af, waardoor de natuurlijke ondersteuning van het gazon eveneens vermindert.
Voor de praktijk betekent dit dat het weinig zin heeft om tijdens een hittegolf uitsluitend naar bemesting te kijken. De prioriteit ligt bij het beperken van stress. Een goed ontwikkeld wortelstelsel, voldoende organische stof in de bodem en een doordacht waterbeheer bepalen in belangrijke mate hoe goed een gazon een warme periode doorstaat.
Wanneer de temperaturen weer dalen en het bodemvocht zich herstelt, komt ook de fotosynthese opnieuw op gang. Pas dan kan een aanvullende bemesting weer volledig door de plant worden benut en draagt deze daadwerkelijk bij aan herstel en nieuwe groei.
Klimaatmodellen laten zien dat langdurige warme en droge zomers steeds vaker zullen voorkomen. Voor de professionele tuinaanlegger betekent dit dat een gezond gazon niet langer uitsluitend wordt bepaald door een goed bemestingsschema, maar steeds meer door integraal bodem- en waterbeheer. Investeren in een vitaal wortelstelsel en een gezonde bodem vormt daarmee de basis voor duurzame gazons die beter bestand zijn tegen extreme weersomstandigheden.
Met meer dan 25 jaar ervaring in de golfsector als hoofdgreenkeeper is Koen Verhelst een voorstander van het aanpakken van problemen bij de bron en dit op een duurzame manier. Als adviseur bij Intergrow NV deelt hij zijn expertise en passie voor duurzame oplossingen in de groensector.
