Dr. Gazon Archieven - GreenTechPower

Meten is weten, gissen is missen en gokken is dokken: wateranalyse

Helena — Tue, 26 Aug 2025 11:04:57 +0000

De voorbije winters was de weersvoorspelling steeds dezelfde: alleen maar regen. Je zou dan denken dat de reserves weer zijn aangevuld en dat er weer voldoende water in de bodem aanwezig is. Helaas is dat nog steeds niet het geval. Door de reeks lange, warme zomers die we in de laatste tien jaar gekend hebben, zijn die reserves nog steeds niet voldoende aangevuld.

We zijn dit voorjaar gestart met een aanhoudend droge lente met hoge dagtemperaturen en koude lange N-NO-windperiodes. In mijn blog over ‘straatgras’ schreef ik de reden van de N- en NO-wind. Deze winden brengen vaak droge en koude lucht, en die kan de (gras)plant onder stress zetten. Werkzaam- heden zoals graszoden leggen, tuinrenovaties en onze jaarlijkse beluchtingen zoals volbeluchten, holbeluchten, verticuteren en zelfs doorzaaien worden moeilijker tenzij je voorzien bent van een irrigatiesysteem. Steeds meer particulieren doen een aanvraag om boorputten te laten installeren om hun geliefkoosde tuin te kunnen beregenen.

Niet alle water is geschikt om te beregenen!

Wat veel particulieren, maar ook professionelen niet weten, is dat niet alle water geschikt is. Ik heb doorheen de laatste twee jaar het aspect bodemstalen nemen herhaaldelijk in de kijker gezet. Maar ook bij water is het belangrijk om nu en dan een analyse te doen. Er zijn veel aspecten in water die zeer belangrijk zijn. Niet alle water is immers geschikt voor het beregenen van een gazon. Een slogan die ik regelmatig aanhaal: ‘Meten is weten, gissen is missen en gokken is dokken’. En die geldt zeker ook voor het water. Grondwater kan bijvoorbeeld (te) veel zouten en/of ijzer bevatten en dat kan schadelijk zijn voor de planten of de toplaag.

In dit artikel wil ik verder ingaan op wat zeker belangrijk is. Let op: drinkwater is niet gelijk aan beregeningswater! Het is niet omdat je analyse van beregeningswater goed is dat je het ook kan drinken, dus let hiermee op.

Wat laat je in het water best testen?

Als je een wateranalyse wil laten uitvoeren, vermeld dan zeker dat het hier gaat om beregeningswater. Een goede analyse omvat zowel een chemische als een biologische analyse. Vaak staan de streeftrajecten erbij vermeld en zal men ook aangeven of het water dat je hebt laten testen geschikt is voor de beregening van je perceel of niet.

Wat wordt vermeld in de chemische analyse?

De pH: dit geeft de zuurtegraad van water weer. Een pH < 6 leidt tot een zure belasting met nutriëntenuitspoeling tot gevolg. Een pH > 8 kan dan weer maken dat nutriënten slechter worden opgenomen.
EC of elektrische geleidbaarheid: dit geeft het totale zoutgehalte aan. Bij een EC > 1,2 mS/cm spreekt men van zoutstress.
NH₄ of ammonium: dit geeft de hoeveelheid ammonium weer. NH₄ wordt bij opname door het gras omgezet in H+ en verzuurt de bodem. Door een positieve lading concurreert NH + met andere nutriënten (verdringing van calcium, magnesium en kalium). Ammonium kan in de bodem oxideren tot nitraten. Dit proces verbruikt zuurstof en vormt een risico op wortelschade waardoor men meer zal moeten gaan beluchten. Bij hoge temperaturen en een teveel aan ammonium kan in de toplaag deze ammonium giftig worden voor gras, met verbranding of stress tot gevolg.
K (kalium)
Mg (magnesium)
NO₃ (nitraat): een overschot kan leiden tot vervuiling.
Cl (chloride): een hoge concentratie kan leiden tot chlorose. Zeker in combinatie met natrium gaat de plant dan verbranden.
S (zwavel)
HCO₃ (bicarbonaat): dit heeft invloed op de pH en calciumbinding. Een teveel (> 120 ppm) zal zorgen voor kalkafzetting, waardoor de bodem verhardt.
P (fosfor)
Fe (ijzer): bij ondiepe putboringen zien we vaak hoge concentraties van ijzer. Vaak zie je pompen die hoge concentraties van ijzer in water oppompen helemaal oranje uitslaan. Dit komt omdat ijzer in water meestal voorkomt als Fe2+. Zodra dit in contact komt met zuurstof wordt dit Fe3+ , oxideert het en zal het neerslaan als oranje, bruine vlekken op gras (ijzeroxide) of op de pomp en sproeiers. Deze roestachtige afzetting belemmert de fotosynthese van de plant omdat ze een film vormt over het oppervlak van het blad. Het gras zal dan verzwakken en/of verbranden. Op langere termijn kan het ook het hele beregeningssysteem vastzetten: de pomp, de leidingen en de sproeiers. In de bodem kan ijzer zich beginnen ophopen waardoor de opname van andere nutriënten verslechtert. Je krijgt een antagonisme (verminderde
Na (natrium): een hoog natriumgehalte kan leiden tot een slechte bodemstructuur.
Ca (calcium) beschikbaarheid) van fosfor, mangaan en zink. Tot slot kunnen ijzerverzadigde bodems verdichten en zelfs verstikken. Zo kunnen op hun beurt ook capillaire breuken ontstaan door lagen ijzer.
Mn (mangaan)
Zn (zink)
B (boor)
Cu (koper)
Mo (molybdeen)
Si (silicium)
Co (kobalt): een te hoge concentratie aan kobalt is zeer slecht voor het bodemleven met toxiciteit tot gevolg. Zo kunnen hoge concentraties van kobalt de opname van verschillende nutriënten zoals fosfor minder beschikbaar maken voor de plant.
De hardheid van het water: dit vertelt ons hoeveel calcium- en magnesiumionen in het water aanwezig zijn. Voor beregening van gazons en sportvelden is licht tot matig hard water ideaal. De waterhardheid beïnvloedt zowel de nutriëntenbeschikbaarheid als de fysieke bodemstructuur:
- Te zacht water (vaak bij zandgronden) verhoogt het risico op natriumaccumulatie. Dit wil zeggen dat Na+ de plaats inneemt van Ca/Mg in de bodem wat leidt tot een slechtere bodemstructuur en een verzuring van de bodem.
- Te hard water geeft kalkaanslag in leidingen, filters, sproeiers en pompen. Het creëert een ongebalanceerde nutriëntenopname omdat calcium en magnesium zorgen voor het verdringen van kalium, ammonium en sporenelementen. Dat kan dan weer de pH van de bodem doen stijgen waardoor ook nutriënten minder goed worden opgenomen.

“Voor beregening van gazons en sportvelden is licht tot matig hard water ideaal.“

Wat wordt er meestal vermeld in de bacteriologische analyse?

Bacteriën/kiemen: indien dit cijfer te hoog is, kan dit een verhoging van pathogene schimmels in de bodem geven met grasziektes tot gevolg.
Algen/cyanobacteriën
Gisten/schimmels
Pathogenen

Besluit

Weersomstandigheden zijn voor iedereen een variabele factor. We hebben er geen invloed op en moeten het doen met wat er op ons afkomt. Door het veranderende klimaat zien we forse schommelingen met lange droogtes, maar ook lange natte periodes. Om landbouwgronden, sportvelden, golfbanen en gazons op niveau te houden, is het niet alleen aangewezen om nu en dan een bodemanalyse te doen, maar ook – indien er gesproeid wordt – een wateranalyse te laten uitvoeren. Het water kan misschien goed lijken, maar enkel een analyse zal uitwijzen of het water geschikt is of net niet.

Het bericht Meten is weten, gissen is missen en gokken is dokken: wateranalyse verscheen eerst op GreenTechPower.

Blijven we de bodem bemesten of gaan we hem voeden?

Helena — Thu, 29 May 2025 16:25:51 +0000

Justus Von Liebig lanceerde in 1840 zijn ‘wet van het minimum’. Deze zegt dat de opbrengst van een gewas wordt bepaald door de voedingsstof die in de bodem relatief het minst aanwezig is. De opbrengst van de oogst wordt dan bepaald door dat ene element, onafhankelijk van de hoeveelheid van andere elementen. Zou dan het toedienen van die ene ‘minst aanwezige stof’ – ook de beperkende factor genoemd – een maximale opbrengst kunnen genereren?

De bodem ‘bemesten’ is een tijdsbeeld uit 1840

Von Liebig publiceerde het boek ‘Organische chemie en de toepassing in landbouw en fysiologie’. In dit boek somt hij de zouten op die een plant als voeding nodig zou hebben. Deze zouten moeten in de juiste verhouding aanwezig zijn om een grotere oogst op te leveren. Het is niet onbelangrijk om te vermelden dat er in die tijd regelmatig hongersnoden voorkwamen. Daardoor kwam deze man op het idee om op een snelle manier bepaalde elementen toe te voegen aan de bodem om zo snel mogelijk een zo groot mogelijke opbrengst van een bepaalde oogst te genereren. Opbrengst primeerde hier op bodemgezondheid.

Dollarspot op tee

Von Liebig startte rond 1845 verschillende proeven met kunstmest op basis van nitraten. Tot op de dag van vandaag laten velen zich nog misleiden door enkel naar NPK te kijken. Wat vergeten wordt, is dat in die tijd de bodem nog vol zat met sporenelementen. Door zich enkel op NPK te focussen werd de bodemvruchtbaarheid langzaamaan onderuitgehaald. Doorheen de jaren kwamen er meer ziektes en plagen doordat de bodem werd uitgeput. En of het nu over een mens, een dier of een plant gaat: iets dat uitgeput wordt, wordt ziek.

Wat niet gezegd mocht worden

En dat zag ook Justus von Liebig aan het eind van zijn leven waarop hij terugkwam op zijn eerste uitspraak. Hij schreef het volgende: ‘Het bodemleven wordt door het grootschalige gebruik van kunstmest ernstig verstoord, het ruïneert een gezond bodemleven en leidt tot verarming van de bodem. Door de massale toevoeging van kunstmest kan er op korte termijn wel meer gewas van een veld gehaald worden, maar uiteindelijk wordt het bodemleven zelf buitenspel gezet. De grond zal zodanig verarmen dat er binnen enkele eeuwen hongersnoden dreigen.’

Fusarium (Michrodochium nivale)

Kraaischade na engerlingen

Alleen is dat toentertijd verzwegen door de industrie omdat er een nieuwe ‘afzetmarkt’ gecreëerd was die zeer grote winsten opleverde. Kortom, winst was belangrijker dan de gezondheid van bodem en mens, en dat is jammer genoeg tot op de dag van vandaag nog steeds het geval. Gelukkig is het besef aan het groeien waardoor er steeds meer partijen zich inzetten om deze ‘oldschool’ manier van werken te veranderen.

Het kan en moet dringend anders

In de twee jaar dat ik nu schrijf voor dit magazine deelde ik al vaak deze artikels en blogs op verschillende platformen. Mijn doel is om kennis te delen en niet om te verkopen. Een tijdje geleden deelde ik het artikel over ‘kalken of niet’ op een bepaald platform. Ik las verscheidene reacties die me enorm verbaasden. Er was een reactie waarin beweerd werd dat dit ‘kalken’ een soort van cultureel erfgoed was. Maar het is niet omdat we dit al jaren doen, dat het ook juist is. Al te vaak wordt slaafs een gewoonte gevolgd, of wordt er geluisterd naar diegene die het hardst roept en wordt dit als waarheid aangenomen.

Meten en testen

Vandaar dat ik blijf aansturen op meten en testen. Meten is weten en echte wetenschap onderzoekt en liegt nooit. Een actieve wetenschap verbetert met de jaren, waardoor we gerichter en preciezer kunnen gaan meten aan de hand van bodemanalyses, chrome, bladsapanalyses, bodemsensors, vochtmeters, fly-overs met high-tech drones enzovoort.

Heksenkring en Fusarium

Ik luister nu en dan naar een bepaalde podcast met de naam ‘Pier review’. Deze brengt op een heel toegankelijke wijze inzichten en informatie voor wie wil bijleren over het creëren van een gezonde bodem in de land- en tuinbouw. Zo hoor je bijvoorbeeld dat tal van boeren hun ploeg opzij hebben gezet, dat het maar drie jaar duurt om kunstmest af te bouwen met eenzelfde opbrengst en gezondere dieren

… In de praktijk hoor ik veel getuigenissen van onder meer boeren die het toch anders proberen te doen dan hun voorouders, en vaak met succes. Bij veel landbouwgewassen bestaat er al genmanipulatie. Zelfs in de klassieke teelt van gewassen gaat er te veel aandacht naar symptoombestrijding. Misschien is het wel een uitnodiging om te kijken naar de oorzaken van bepaalde ziektes en plagen in plaats van naar de symptomen?

Wat is gevolg en wat is oorzaak?

Als ik kijk naar golfbanen zie ik dat de lijst van GWB’s (gewasbeschermingsproducten) steeds korter geworden is door IPM (Integrated Pest Management). We zien de lijst van biostimulanten en sporenmixen steeds verder uitbreiden, en zijn producten aan het gebruiken waar zoveel verschillende ingrediënten inzitten dat dat we niet meer weten welk ingrediënt waarvoor dient. Doorheen de jaren zijn we onze bodems gaan verschralen en hebben we ze steeds bemest met NPK. Eigenlijk vooral nitraten: we grijpen nog te vaak naar de sproeier om nutriënten en gewasbeschermingsmiddelen toe te passen. Maar sproeien van voedingsstoffen dient enkel om bij te sturen indien noodzakelijk.

Granulaire meststoffen en sporenmixen worden te weinig ingezet omdat dit ‘storend’ zou zijn voor de sporter of mens. Dus verschralen we al decennia de bodem door kortzichtig NPK- gebruik. Intussen worden we ons echter meer bewust, en tegelijk mogen meer en meer gewasbeschermingsmiddelen niet meer gebruikt worden, waardoor we nu voor grote uitdagingen komen te staan.

Er zijn verschillende soorten dollarspot

Dollarspot bijvoorbeeld is een van de vervelendste ziektes. Volgens de universiteit van Wageningen is deze problematiek in de Benelux de laatste jaren sterk toegenomen doordat een bepaald fungicide niet meer is toegelaten.

En er zijn tal van nieuwe grasrassen die zogenaamd ‘dollarspot- tolerant’ zijn. In Amerika zijn er al zeer uitgebreide onderzoeken geweest naar aanleiding van dollarspot op golfgreens. We hebben het vaak over Sclerotinia homeocarpa, maar er zijn wereldwijd meerdere soorten Sclerotinia. Homeocarpa is er maar een van. Ik maak vaak de vergelijking met de mens: er zijn verschillende soorten griep en die behandelen we ook apart. Bij plantenziektes is dat net zo. We weten allemaal dat het heeft te maken met bodem- en luchtvochtigheid, het aantal zonuren, de bodemstaat (bodemstructuur en -vruchtbaarheid), de nutriëntenbalans … Hou er echter rekening mee dat elke bodem anders is.

Samenvatting: meten blijft weten

Al het bovenstaande verplicht ons om anders met onze bodem en gezondheid om te gaan. Vroeger werkten we meestal van boven naar onder: als we een probleem hadden, dan sproeiden we een bepaald middel en het was opgelost. Die uitgebreide lijst van gewasbeschermingsmiddelen van vijftien jaar geleden is er niet meer. De bodem is moeilijker te doorgronden en werkt trager dan het herstelvermogen van een menselijk lichaam. Ga dus kijken wat in jouw situatie van toepassing is, informeer je goed, verzorg de parameters (OS, CEC, pH, nutriënten etc.) en laat je begeleiden indien nodig. Want een gezonde bodem creëer je niet meteen.

Een gezonde bodem is gemakkelijker gezegd dan gedaan. Dus als we ons nu niet gaan bezighouden met de bodem als basis … wanneer dan wel?

Het bericht Blijven we de bodem bemesten of gaan we hem voeden? verscheen eerst op GreenTechPower.

Het nut van bodemanalyses

Helena — Wed, 23 Oct 2024 15:24:23 +0000

In het volgende artikel wil ik het nut en de essentie van het uitvoeren en ontleden van bodemanalyses uitleggen om in functie hiervan dan een bemestingsplan te kunnen opmaken.

Een bodemanalyse voer je best uit tijdens de wintermaanden omdat de grasplant dan in rust en dus minder actief is. Dit betekent dat de opname van voedingsstoffen minimaal is, en de analyse dus een representatieve weergave geeft van de beschikbare voedingsstoffen in de bodem. Dit laat dan nog voldoende tijd om de resultaten van het labo te evalueren en een bemestingsstrategie op te maken.

Een bodemanalyse is een essentieel hulpmiddel voor landbouwers, tuiniers en tuinaanleggers om inzicht te krijgen in de kwaliteit van de bodem en de behoeften van de gewassen. Een bodem kan je vergelijken met de fundering van een huis. Je mag eender welk huis hebben, zonder fundering zal het niet lang standhouden. Daarom is ze ook een belangrijke eerste stap bij de aanleg van een tuin of grasveld. Op basis van de resultaten kan je dan een bemestingsplan maken om ervoor te zorgen dat de planten – of het nu plantgoed of gras is – de juiste voedingsstoffen krijgen en optimaal kunnen groeien om de bodem weer in balans te krijgen.

Alles begint bij de monstername. Hier is het belangrijk dat je met een gereedschap op verschillende plekken van het perceel een staalname doet. Als het gaat om een bemestingsplan voor een bestaand gazon is de diepte van een monstername van 15 centimer echt het maximum, omdat je wil weten wat de wortels van de grasplant kunnen opnemen. Het meest aangewezen is om te gaan kijken hoe diep je wortelgestel momenteel is. Doe daar een aantal centimeter diepte bij en je weet hoe diep je het bodemstaal moet nemen.

Zelf gebruik ik altijd een profielmeter (zie foto profielmeter). Het is heel belangrijk om enkel de grond te analyseren: de viltlaag en de graszode moeten verwijderd worden. Doe je dit niet dan ga je in het rapport dat je van het labo terugkrijgt een verkeerde analyse krijgen van het organischestofgehalte. De monstername draait tenslotte om het meten van de opname van nutriënten via de wortels. Eens je plusminus 500 gram grond hebt verzameld, stuur je dit staal naar een onafhankelijk labo (BDB, Fertilab, Eurofins …).

Bij het labo begint de bodemanalyse, een proces waarbij de samenstelling van de bodem wordt geanalyseerd.

Een bodemanalyse omvat het meten van:

Verschillende parameters

• De pH-waarde of zuurtegraad: de ideale pH ligt tussen 5,5 en 6,5 voor gazons. Is de pH laag dan kan je bekalken, anders NIET! Het is gemakkelijker om te werken naar een hogere pH dan omgekeerd. Op 80% van de analyses die ik kreeg, had ik te maken met een pH van boven de 7,5. Mensen bekalken té graag, maar weten vaak niet waarom. Laat staan dat ze eerst een dergelijke meting hebben uitgevoerd.

• Organischestofgehalte (OS): dit verwijst naar de hoeveelheid organisch materiaal dat in de bodem aanwezig is. Organisch materiaal bestaat uit dood plantenmateriaal, dierlijke mest, micro-organismen en andere natuurlijke resten die in de bodem worden afgebroken. Dit organisch materiaal fungeert als voeding voor bodemorganismen, die op hun beurt de nutriënten omzetten naar opneembare voedingsstoffen voor de plant. Het OS is een belangrijke parameter omdat dit een belangrijke invloed heeft op de bodemkwaliteit, -vruchtbaarheid en -gezondheid. Het zorgt voor het behoud van de bodemstructuur door het vasthouden van vocht en voedingsstoffen en het bevorderen van bodemleven. Een gezond gazon heeft een OS tussen de 3% en 5%. Het optimale percentage kan echter variëren afhankelijk van verscheidene factoren zoals klimaat, bodemsoort en het gewenste grasbestand van het gazon. Een hoger OS heeft als voordelen een betere waterretentie, een verbeterde voedingsstoffenvoorziening en een gezonder bodemleven. Een hoger OS kan ook de structuur van de bodem verbeteren waardoor de wortelgroei van het gras wordt bevorderd en het gazon beter beschermd is tegen ziekte en plagen. Maar let op! Een te hoog gehalte aan organische stof kan leiden tot problemen zoals overmatig waterbehoud, slechte beluchting, groei van mos, heksenkringen, black layer (foto black layer) en andere ziektes die verwant zijn met een te hoog OS. Om dit OS te verhogen kan je organische en organische-minerale meststoffen, compost en organische bodemverbeteraars gebruiken. Ook recycling bij het maaien verhoogt het OS.

Let op met compost: zie daarvoor het artikel blog maart op www. greentechpower.eu ‘Compost is een fantastisch middel, maar niet zaligmakend’.

Klei-humuscomplex CEC (Cation Exchange Capacity): deze CEC verwijst naar de interactie tussen de kleideeltjes en de organische humusdeeltjes in de bodem. Het complex ontstaat doordat kleideeltjes oppervlakteladingen hebben die kationen kunnen vasthouden, terwijl humusdeeltjes negatief geladen zijn en kationen kunnen uitwisselen. Deze parameter speelt een belangrijke rol bij het vasthouden en tegelijk ook beschikbaar stellen van voedingsstoffen aan planten. Je kan deze zien als de opslagplaats van voedingsstoffen. De CEC voorkomt dat deze voedingsstoffen uitspoelen uit de bodem. Calcium (Ca) kan de CEC sterk beïnvloeden. Het speelt een belangrijke rol bij het stabiliseren en verbeteren van de bodemstructuur, vooral in kleigronden. Het heeft immers de eigenschap om kleideeltjes samen te binden, waardoor de stabiliteit van de bodem zal toenemen. Dit verbetert de water- en luchthuishouding van de bodem.

De macronutriënten

Dit zijn de essentiële voedingsstoffen die in grote hoeveelheden nodig zijn voor de groei en ontwikkeling van planten. Deze worden omschreven als ‘macro’ omdat ze in grote hoeveelheden nodig zijn in vergelijking tot de micro-elementen. Er zijn 6 macro-elementen:

Stikstof (N)
Dit is essentieel voor de productie van eiwitten, enzymen, chlorofyl en andere moleculen in planten. Het speelt een cruciale rol bij de groei en ontwikkeling van bladeren en stengels.
Fosfor (P)
Dit is nodig voor processen als fotosynthese, celgroei, wortelontwikkeling en bloemvorming.
Kalium (K)
Dit is belangrijk voor processen zoals het reguleren van de waterbalans, het activeren van enzymen en het bevorderen van wortelgroei, en staat vooral gekend omdat het de weerstand tegen ziekten en plagen verhoogt. Het speelt ook een rol in het transport van voedingsstoffen in de plant.
Calcium (Ca)
Enerzijds is calcium in de plant verantwoordelijk voor de activering van enzymen en het reguleren van fysiologische processen, zoals de opname en transport van andere voedingsstoffen. Het bevordert ook de gezondheid en stevigheid in de celwand van de plant. Anderzijds helpt calcium bij het verbeteren van de bodemstructuur door kleideeltjes te binden en aggregaten te vormen. Het verbetert ook de waterinfiltratie en beluchting van de bodem.
Magnesium (Mg)
Dit is een essentieel onderdeel van chlorofyl (het pigment dat verantwoordelijk is voor de fotosynthese) en speelt een cruciale rol bij het bevorderen van de energieproductie in de plant. Het is belangrijk voor de celgroei en ontwikkeling. Magnesium draagt bovendien bij aan de bodemstructuur door de vorming van stabiele aggregaten te bevorderen.
Zwavel (S)
Dit is een belangrijk onderdeel van aminozuren, de bouwstenen van eiwitten. Het speelt een rol bij de vorming van bepaalde vitamines, draagt bij aan de ontwikkeling van gezonde wortels en bevordert de algemene groei van planten. Zwavel is een belangrijk onderdeel van organisch materiaal in de bodem en helpt bij de vorming van humus, wat dus de bodemstructuur verbetert en het vermogen van de bodem om voedingsstoffen vast te houden vergroot.

De micronutriënten of sporenelementen

Deze komen in kleine hoeveelheden voor. Om deze aan te zuiveren moeten maar kleine hoeveelheden toegevoegd worden in tegenstelling tot de macronutriënten. Hier gaat het dan om borium (B), koper (Cu), ijzer (Fe), mangaan (Mn), molybdeen (Mo) en zink (Zn).

De voordelen van het opmaken van een bemestingsplan

Nadat de bodemanalyse is gebeurd, kan je aan de hand van deze cijfers een aangepast bemestingsplan (laten) opmaken. Een bemestingsplan op basis van een bodemanalyse zorgt voor een gerichte en efficiënte toepassing van meststoffen. Als je weet welke voedingsstoffen al aanwezig zijn in de bodem kan je precies berekenen hoeveel extra meststoffen er nodig zijn. Dit voorkomt overbemesting, wat leidt tot milieuschade. Een juist evenwicht tussen de voedingsstoffen voorkomt plantenziekten en plagen. Een correct opgesteld bemestingsplan op basis van de bodemanalyse draagt ook bij aan milieubescherming. Door een lager gebruik van meststoffen en het voorkomen van uitspoeling wordt de impact op het milieu immers verminderd. Dit helpt dan weer om de waterkwaliteit te behouden en de biodiversiteit in de bodem te beschermen. Conclusie?

Een bodemanalyse is dé fundering van een gezonde plant.

Het bericht Het nut van bodemanalyses verscheen eerst op GreenTechPower.

Tot op de bodem … (Deel I)

Helena — Sat, 20 May 2023 12:39:43 +0000

Uit feedback van onze lezers blijkt dat er nood is aan duidelijke informatie over ‘hoe de bodem werkt’. Dat heeft ons ertoe aangezet om in de volgende edities van GreenTechPower de bodem in al zijn facetten te ontleden. Om een mooie grasmat of een geslaagde tuin te krijgen moet er voorbij de oppervlakkige laag worden gekeken. Een mooi resultaat heeft zelden te maken met alleen de grassoort en de bemesting. Het verzorgen van de bodem is een langetermijninvestering.

Wat is ‘de bodem’?

De bodem is de bovenste laag van de aardkorst waarin de planten en gewassen wortelen. Afhankelijk van de plaats op aarde is de bodem 1 tot 2 meter diep. Op sommige plaatsen in het zuiden van het land bijvoorbeeld is het vaste gesteente zelfs maar met enkele centimeters bodem bedekt. De woorden bodem en grond worden door elkaar gebruikt.

Verwering

De bodem is ontstaan door verwering: dat is de invloed van water, lucht en temperatuur op het oorspronkelijke gesteente. Door de tijd heen kan de bodem veranderen onder invloed van klimatologische, scheikundige en natuurlijke processen. Bij verwering blijft de bodem op zijn plaats: de bodem breekt in stukjes door de weersinvloeden of verandert chemisch, maar verschuift niet.

Erosie door water en wind

Erosie neemt de bodemdeeltjes mee onder invloed van water, wind, vulkanisme enzovoort. In sommige streken vormt erosie een echt probleem: in Vlaanderen spoelt hierdoor elk jaar circa 15 miljoen ton vruchtbare landbouwgrond weg. Bij een zware bodem zal de erosie eerder door water gebeuren, bij een lichte bodem is het vaak de wind die delen (zand)grond verspreidt.

Wanneer is een grond vruchtbaar?

Een zogenaamd onvruchtbare grond kan bijvoorbeeld ecologisch heel waardevol zijn en speciale fauna en flora aantrekken. Of grond vruchtbaar is, wordt meestal afgetoetst aan zijn economisch potentieel: heeft hij een hoge opbrengst? Een ‘economisch’ vruchtbare bodem heeft een goede structuur, voldoende luchtporiën, een goede zuurtegraad, voldoende voedingsstoffen, bacteriën, regenwormen enzovoort.

Hoe kan men de grond vruchtbaar(der) maken?

Met een passende grondbewerking kan men de grond verluchten en men kan hem bemesten. Een natte grond kan vruchtbaarder worden door hem te draineren en als het humusgehalte te laag is, kan men stalmest, compost en structuurverbeteraars inwerken. Door organische stof in te brengen verbetert de structuur en wordt de grond lichter. Het bacterieleven verbetert en bij de vertering komen voedingsstoffen vrij. Aan de grondsoort – zand, leem, klei of een tussenvorm – is niets te veranderen. Daar moet de grondverbetering en -bewerking op afgestemd worden.

Waaruit bestaat een bodem?

De grond bestaat voor de helft uit vaste deeltjes en voor de helft uit holten die met water en lucht gevuld zijn. De vaste deeltjes zijn minerale bestanddelen, een soort skelet van de bodem. De organische bestanddelen zitten in de bovenste grondlaag en zijn afval van plant en dier dat verder verteerd wordt tot humus. Dankzij deze organische delen, die de bodem zijn donkere kleur geven, is er leven in de bodem mogelijk. De derde soort zijn levende deeltjes zoals plantenwortels, mollen, wormen, insecten, schimmels en bacteriën. Deze zijn van belang voor de omzetting van meststoffen en de vorming van humus.

De vloeibare fractie in een bodem is nooit zuiver bodemwater, maar een oplossing van allerlei verbindingen waarvan de voornaamste meststoffen zijn. Deze oplossing zit in holten en poriën en aan de humus of compostdeeltjes. In de holten zit bodemlucht die omzeggens dezelfde samenstelling heeft als de lucht in de atmosfeer. In een vruchtbare bodem zijn de vaste, vloeibare en gasvormige deeltjes in een gepaste verhouding aanwezig. Bij de vaste delen zit ongeveer 48% mineraal en 2% organisch materiaal. De holten bevatten ongeveer 25% water en 25% lucht. Een goede zandleembodem bestaat uit 50% vaste delen waarvan 2% organisch materiaal en 50% poriën, waarvan 30% met lucht en 20% met water gevuld is.

Bestanddelen van de bodem

De bodem bestaat uit minerale, organische en levende bestanddelen. Een juiste combinatie van deze drie zorgt voor een goede, vruchtbare bodem.

1. Minerale bodemdeeltjes

De vaste delen van een bodem bestaan voor zeker 90% uit minerale deeltjes, gaande van microscopisch klein (klei) over groter (zand) tot grind en keien. Deze deeltjes worden volgens hun grootte ingedeeld in korrelgroottefracties. De grootte wordt aangeduid in millimeter of in micron/micrometer (1/1.000 van een millimeter en uitgedrukt in μ of μm).

De afmetingen van de minerale bestanddeeltjes zijn:

Grind en keien > 2 mm

Zandkorrels Leemdeeltjes Kleideeltjes

0,05 tot 2 mm 2 μm tot 50 μm < 2 μm

Deze verschillende deeltjes hebben elk hun bijzondere eigenschappen en dat zorgt ervoor dat ze in het ene geval heel geschikt zijn voor bepaalde teelten of toepassingen en in het andere totaal niet. Zo is zandgrond te waterdoorlatend, bevat deze geen voedingsstoffen en houdt hij de voedingsstoffen niet (lang) vast. Kleigrond daarentegen houdt water en voedingsstoffen goed vast en geeft bij verwering ook kalium af. Nadeel is dat deze onder droge omstandigheden hard wordt. Leem is dan weer de bodem die de positieve eigenschappen van zand en klei in zich verenigt.

Hoe sterk een bodem in staat is om water en voedingsstoffen vast te houden wordt uitgedrukt in het sorptievermogen van de bodem. Er is enerzijds absorptie van water (inwendig vasthouden in de bodemdeeltjes, zoals in een spons) en adsorptie van voedingsstoffen (uitwendig vasthouden aan de oppervlakte van de bodemdeeltjes). Adsorptie en absorptie samen wordt ‘sorptie’ genoemd.

Klei en leemgrond hebben een goed sorptievermogen, zandgrond niet. Het sorptievermogen van zandgrond kan verbeterd worden door organisch te bemesten en zo het humusgehalte te verhogen. Gronden met meer dan 30% organisch materiaal worden als veengrond gecatalogeerd, deze met meer dan 15% organisch materiaal noemt men humusgronden. De korrelgroottesamenstelling van een bodem geeft aan hoeveel procent (in gewicht) zand, leem of klei de bodem in zich heeft.

Grondsoort	Symbool	Zand	Leem	Klei
Zand	Z	90	8	2
Lemig zand	S	75	20	5
Licht zandleem	P	60	35	5
Zandleem	L	30	60	10
Leem	A	5	85	10
Klei	E	35	35	30
Zware klei	U	15	35	50

Praktisch:

Door wat vochtige grond tussen duim en wijsvinger te wrijven kun je de grondsoort achterhalen. Kleigrond voelt vettig aan, leemgrond eerder meelachtig. Zandgrond schuurt tussen de vingers.

In de praktijk spreekt men over lichte en zware grond. Dit verwijst naar de bewerkbaarheid ervan. De zware klei- en leemgronden zijn moeilijk te bewerken, maar wel vruchtbaarder. Zandgronden zijn makkelijker te bewerken, maar vragen meer bemesting. Een zware kleigrond kan makkelijker bewerkbaar worden als de structuur goed verzorgd wordt. Een lichte zandgrond kan goed bewerkbaar zijn als er voldoende organisch bemest wordt.

De structuur van de bodem verwijst naar hoe de gronddeeltjes bij elkaar liggen: afzonderlijk of aan elkaar klevend. Deze structuur gaat over het aantal en de vorm van de holten of de verhouding bodem/holten.

Bij gronden met een korrelstructuur liggen de grondkorrels naast elkaar zonder enige binding. Er zijn weinig holten voor een goede lucht-waterverhouding. Dit noemen we dan ‘slechte’ gronden. Bij gronden met een kruimelstructuur kleven de korrels aan elkaar en vormen ze kruimels met afgeronde vormen, net zoals broodkruimels. Het is een goede structuur die door de bindende bestanddelen (humus en klei) tot 60% poriën bevat en daardoor een goede lucht-waterbalans geeft.

De structuur kan verbeterd worden door organisch materiaal in te brengen, passende grondbewerkingen uit te voeren, door de werking van vorst en dooi, teeltafwisseling, werking van bodemorganismen …
De structuur verslechtert door overvloedige neerslag, kalkgebrek, verkeerde grondbewerking, en overdreven berijden en belopen van de grond.

2. Organische deeltjes

Organisch materiaal is alle materiaal dat afkomstig is van dieren en planten. Voorbeelden hiervan zijn: stalmest, bacteriën, insecten, kadavers, oogstresten, bladeren en wortels, compost, boomschors, champignonmest, organische meststoffen, groenbemesters etc.

Dit organische materiaal wordt verteerd tot humus. Hier zorgen verschillende bodemorganismen voor: insecten, regenwormen, duizendpoten, pissebedden, mijten, bodemaaltjes, nematoden, schimmels en bacteriën. Bacteriën en schimmels beginnen vaak al met de afbraak vooraleer het organische materiaal op de grond ligt, door de celwanden zachter te maken. Insecten en wormen verkleinen de stukken zodat bacteriën, schimmels en mijten de afbraak verder kunnen zetten. De mol, regenwormen en andere organismen zorgen ervoor dat het materiaal regelmatig omgewoeld wordt. Een actief bodemleven vraagt vochtigheid en een min of meer stabiele temperatuur.

Humus is een donkere, kleverige stof die ontstaat uit de vertering van organisch materiaal. Het is een steeds wisselend mengsel van organische stoffen in verschillende stadia van afbraak. De vertering gebeurt onder andere door regenwormen en bacteriën. Humus wordt heel traag verder afgebroken. Er wordt een onderscheid gemaakt tussen niet- stabiele of voedingshumus die dient als voeding voor micro-organismen en het voorstadium is van stabiele of duurzame humus die weinig of niet meer omgezet wordt.

De bepaling van het humusgehalte gebeurt via het vaststellen van het percentage koolstof (C). Het humusgehalte is het C-gehalte x 100/58.

Humificatie is de ontbinding of vertering van organische stof door bacteriën. Na vertering van bijvoorbeeld 1 ton stalmest blijft er (maar) een paar gram humus over.

Een goeie humificatie stelt een aantal voorwaarden:

De bodem moet goed verlucht zijn. De humificatie gebeurt door aerobe of luchtminnende bacteriën. Bij grond met een slechte structuur (vastgereden of te nat bijvoorbeeld) ontwikkelen zich anaerobe bacteriën en kan de organische stof moeilijk tot niet verteren. Dat geeft zure, stinkende humus: veen en turf. De bacteriën hebben voedingsstoffen, en dan vooral stikstof (N) nodig om te groeien. Bij organisch materiaal dat te weinig N bevat, zal N toegevoegd moeten worden voor een vlugge omzetting. (Zo heeft stro bijvoorbeeld weinig eiwitten, dus weinig N. Wanneer je stro inwerkt, moet je N bijgeven omdat anders de bacteriën te veel N uit de grond gaan nemen voor hun eigen groei. Dit zou leiden tot N-tekort bij de volgende teelt.) In dat kader spreekt men vaak over de C/N-verhouding. Het C-gehalte van organische stof is 58%. Het N-gehalte varieert sterk. Deze C/N-verhouding bepaalt de kwaliteit van de humus. Bij organisch materiaal met een C/N-verhouding < 30 zal de humificatie vlot verlopen. Bij bijvoorbeeld een groenbemesting met vlinderbloemigen ligt deze C/N- verhouding tussen 15 en 20 en gaat de humificatie eveneens vlot verlopen. Maar bij ingewerkt stro ligt deze op 80 en moet er dus N worden toegevoegd. Om deze reden is het ook belangrijk om bij de opbouw van een composthoop af en toe een laag mest aan te brengen, zodat de C/N-verhouding onder de 30 daalt. Zonder mest is er onvoldoende bacteriegroei en wordt het organische materiaal (te) traag afgebroken.

De bodem moet voldoende vochtig zijn. Als deze te droog is, vertraagt de vertering van organische stof.
De bodem mag niet te zuur zijn. Vandaar dat men op een composthoop tussendoor een laag kalk aanbrengt.

Het nut van organische stof

Organische stof is de voedingsbodem voor regenwormen en micro-organismen die mee instaan voor de vruchtbaarheid van de bodem.
Bij humificatie komen veel voedingsstoffen vrij: stikstof, fosfor, kalium en sporenelementen. Een organische bemesting levert omzeggens alle voedingsstoffen voor de plant. De biologische teelt werkt in principe alleen met organische meststoffen.
Humus kan goed water en voedingsstoffen vasthouden: het heeft een goed sorptievermogen. Leem en klei kunnen dat ook, zand niet. Een zandgrond moet dus veel organische bemesting krijgen.
Schimmelziekten tasten het gras of de gewassen aan.
Humus verbetert de structuur van de grond. In een zandgrond plakt humus de zandkorrels aan elkaar tot kruimels die op deze manier beter water en voedingsstoffen vasthouden en minder verstuiving geven. In kleigrond kleven klei- en humusdeeltjes aan elkaar. Dit geeft een goed sorptievermogen waardoor de kleibodem luchtiger wordt. Humus werkt hier eerder als afscheidend middel.
Door de donkere kleur zorgt humus voor een vroegere en betere opwarming van de grond.

Samengevat: om vruchtbaar te zijn, moet een grond 2 tot 4% humus bevatten. Bij een lichte bodem mag het eerder meer zijn, een zware grond heeft eerder minder humus nodig.

3. Levende deeltjes

In een gezonde bodem krioelt het van leven: grotere bodemdieren zoals mollen, regenwormen, insecten, mijten, maar ook micro- organismen die met het blote oog niet te zien zijn. Deze laatsten maken wel het grootste deel van de biomassa uit. Ze breken het organische materiaal af, zorgen voor de instandhouding en vorming van de bodem en leveren voeding voor de planten. Het gewicht aan levende organismen in de bovenste laag (tot 20 cm diepte) wordt geschat op 25.000 kg per ha. Terwijl deze 1 ha grond ongeveer 3 miljoen kg weegt. Een organisme wordt als nuttig gezien wanneer het de teelt bevordert en als schadelijk wanneer het een bedreiging ervoor vormt. In de meeste gevallen wijst een overvloed aan een of ander organisme op een onevenwicht in de bodem.

Grotere bodemdieren:

De mol: als deze zich van zijn beste kant laat zien, eet hij schadelijke organismen zoals slakken, larven van engerlingen en ritnaalden, en verlucht zijn graafwerk de grond. Als hij iets te ijverig is, woelt hij planten uit, eet hij ook nuttige dieren zoals regenwormen en loopkevers en ontsieren molshopen het grasveld.
De regenworm, waarvan er ongeveer 4 ton per ha zitten, zorgt voor een meer doorluchte en gedraineerde bodem en daardoor voor een betere doorworteling van planten naar de diepte. Hij verorbert aarde en organische stof en wat hij uitscheidt, kan verder humificeren door de bacteriën. In bepaalde gevallen worden om deze reden regenwormen aan composthopen toegevoegd.
Bij de bodeminsecten zijn er nuttige en schadelijke. Bij de eersten horen loopkevers, mestkevers, kortschildkevers en springstaarten. Dit zijn heel kleine insecten die meehelpen om de organische stof om te zetten tot humus. Bij de schadelijke insecten denken we aan engerlingen (larven van de meikever), aardrupsen, emelten (larven van de langpootmug), ritnaalden (larven van de kniptor) enzovoort.
Mijten zijn kleine, spinachtige beestjes tussen 0,1 en 2 mm. In een normale bosgrond zitten er ongeveer 400 soorten. Er zijn mijten die organisch materiaal omzetten tot humus, andere voeden zich met bacteriën, schimmels en andere mijten.

Micro-organismen:

Bacteriën, waarvan er ongeveer 10 ton/ha zitten, zijn onder te verdelen in nuttige en schadelijke.
De nuttige zijn altijd aerobe bacteriën, ze hebben dus zuurstof nodig om te leven en kunnen niet gedijen in zure grond. Er wordt een onderscheid gemaakt tussen:
Humificerende bacteriën die de organische stof omzetten tot humus.

Nitrificerende bacteriën die ammoniakale stof omzetten tot nitrische stikstof.
Wortelknobbelbacteriën die in symbiose leven met de wortels van vlinderbloemigen zoals klaver, bonen, erwten … Ze nemen de N op uit de bodemlucht en zetten die om tot organische N die ze doorgeven aan de plant in ruil voor suikers.
Vrij levende bacteriën die ook stikstof uit de lucht vastleggen.

De schadelijke bacteriën zijn meestal anaerobe of luchtschuwende bacteriën. Ze leven het liefst in grond met weinig zuurstof, dus in natte of dichtgeslagen grond. Er zijn:

Anaerobe bacteriën die organische stof omzetten tot zure, stinkende humus.
Denitrificerende bacteriën die nitraten omzetten tot stikstofgas (NO3 >N2).

Deze zijn schadelijk omdat er N verloren gaat voor de plant.

Het bodemleven voor micro-organismen kan worden verbeterd door voldoende aanvoer van organisch materiaal als voedingsbron. Daarnaast kan bekalking helpen om een zure bodem met te veel schimmels basischer te maken. De bodem moet voldoende los en niet te droog zijn en voldoende lucht bevatten. Vreemde stoffen zoals pesticiden en zware metalen moeten vermeden worden.

Er zitten gemiddeld 10 ton bodemschimmels per hectare en de meeste zijn schadelijk. Schimmelziekten tasten het gras of de gewassen aan. Als de grond te zuur is, zullen schimmels de organische stof afbreken.
(Groen)wieren zijn storend in bijvoorbeeld te vochtige bloempotten of zaaibakken. Meestal wijzen problemen met bodemschimmels en wieren op een verstoring van het bodemleven. Mijten houden overmatige bacterie- en schimmelgroei tegen, bacteriën doen hetzelfde voor de schimmels, mijten en aaltjes. In een goede bodem is er een gezond evenwicht.
Aaltjes of nematoden zijn kleine rondwormen. Sommige zijn heel schadelijk zoals bijvoorbeeld in de landbouw het aardappelcystenaaltje. Het is de oorzaak van bodemmoeheid die optreedt door jaar na jaar dezelfde teelt op dezelfde plaats te zetten. Er ontstaat een plaatselijke groeiremming doordat deze aaltjes aan de wortels van de plant zuigen. Dit kan opgelost worden door grondontsmetting, teeltafwisseling (voor zover mogelijk) en het telen van resistente rassen.

Het bericht Tot op de bodem … (Deel I) verscheen eerst op GreenTechPower.

Focus op de bemesting van sportgazon

Helena — Wed, 24 Aug 2022 10:52:09 +0000

Voor veel sportveldbeheerders vormt het ‘managen’ van een ideale bemesting een hele uitdaging. Het is noodzakelijk om voldoende voedingsstoffen aan het gazon te geven zodat het in goede conditie blijft, zonder te overdrijven. Een goed uitgewerkt bemestingsplan zal dienstdoen als dashboard om de verschillende nutriënteninnames gedurende het seizoen te beheren.

Het doel van bemesting is de planten van de juiste voedingsstoffen te voorzien. Daarbij wordt rekening gehouden met verschillende variabelen: het seizoen, de bodem, het gebruik van het sportveld enzovoort. Door een juiste bemesting kan men de dichtheid van het gazon, de weerstand tegen vertrapping en tegen verschillende stresssituaties (water, ziekte, kou …), de concurrentie ten opzichte van onkruid en nog veel andere zaken beïnvloeden.

In functie van deze parameters vermeldt een bemestingsplan (of individueel bemestingsprogramma) het type meststof (mineraal, organisch …), de samenstelling (gehalte aan voedingsstoffen), de te doseren hoeveelheid en het moment waarop de meststoffen zullen worden toegediend.

Bemesting is van vitaal belang om het metabolisme en de vorming van plantenweefsel te bevorderen. Ze wordt bovendien belangrijker als het gazon intensiever gebruikt wordt.

Elke voedingsstof vervult verschillende metabolische functies

Stikstof (N) zorgt voor de eiwitvorming, de opbouw van cellen, een continue groei van planten en de verbetering van de regeneratieve kracht van de grasmat. Magnesium (MgO), zwavel (S), calcium (Ca) en sporenelementen (Fe, Cu, Mo, Zn …) bevorderen de algehele chlorofylvorming, opname van zonne-energie, zuurstofproductie, assimilatie van voedingsstoffen en ademhaling.

Fosfor (P2O5) verbetert de wortelgroei, het energiemetabolisme en de vorming van enzymen.
Kalium (K2O) bevordert de stevigheid van plantenweefsels, hun weerstand tegen stress (water, ziekte, kou …) en zorgt voor de opbouw van de reserves die vooral worden geremobiliseerd tijdens de winter. Dit verbetert het metabolisme en het waterbeheer.

Wanneer en in welke hoeveelheden?

Bij het opstellen van een bemestingsplan moet rekening worden gehouden met enkele belangrijke factoren: de behoeften van de plant, de vruchtbaarheidstoestand van de bodem … Vervolgens ook met het type meststof en de fysische en chemische kenmerken van de elementen ervan. En tot slot met de periode en frequentie van de toediening.

De behoeften van de planten

De behoefte aan nutriënten wordt beïnvloed door de ingezaaide grassoorten en het type en de intensiteit van het gazongebruik. Over het algemeen wordt geschat dat een intensief gebruikt sportgazon tijdens het groeiseizoen gemiddeld 1 kg stikstof/dag/ha verbruikt, dus ongeveer 30 kg/maand/ha. De groeiperiode is gespreid over 8 tot 9 maanden, waardoor het stikstofverbruik 240 tot 270 kg stikstof/jaar/ha zal bedragen.

Een plant past zijn groei aan op basis van het element dat het minst aanwezig is (dus minimaal of beperkend). Daarnaast moeten de voedingsstoffen in voldoende hoeveelheden beschikbaar zijn voor de planten. De balans van N-P-K elementen voor een sportgazon zal over het algemeen 3-1-2 zijn (bv. 210 van N, 70 van P2O5 en 140 van K2O per jaar) of 3-1-3 (bv. 210 van N, 70 van P2O5 en 210 van K2O per jaar). Deze verhouding wordt als richtlijn gegeven. Er is geen standaardverhouding tussen minerale elementen die voor alle soorten gazon geldt. De behoeften kunnen nogal sterk variëren afhankelijk van het gebruik, het plattrappen van het gazon en het niveau van bemesting. Een universele meststof bestaat niet. Afhankelijk van hun eigen kenmerken (hun rol in het plantenmetabolisme, oplosbaarheid enz.) zullen de voedingsstoffen worden toegediend op het exacte moment waarop de plant ze het meest nodig heeft.

Stikstof (N) is voor de plant nuttig tijdens alle stadia van zijn ontwikkeling. Omdat het oplosbaar en dus zeer volatiel is, zal het niet mogelijk zijn om aan het begin van het seizoen voorraden in de bodem aan te leggen. Het zal gedurende het hele seizoen regelmatig moeten worden toegediend en bij voorkeur in een vorm die snel beschikbaar is voor de planten.

Fosfor (P2O5) bevordert de wortelontwikkeling en is slecht oplosbaar. De meststoffen die aan het begin van het seizoen worden toegediend zijn dus bij voorkeur rijker aan fosfor.
Kalium (K2O) zorgt ervoor dat het gazon beter bestand is tegen waterstress, ziekte, kou enz. Het is daarom belangrijk dat de plant het beschikbaar heeft, voornamelijk in het midden en aan het einde van het seizoen. Omdat het matig oplosbaar is, is het belangrijk dat kaliuminnames in toenemende doses worden bereikt naarmate het seizoen vordert.

De behoeften van de plant zijn variabel en ook afhankelijk van het weer.

De toestand van de bodemvruchtbaarheid

De bodem is in staat om voedingsstoffen in wisselende hoeveelheden op te slaan gedurende langere tijd en deze min of meer gemakkelijk beschikbaar te stellen voor de planten. Deze capaciteit kan zeer variabel zijn, afhankelijk van het type grond (licht of zwaar), de toestand (zuurtegraad, filtering, bodemverdichting, beluchting …) en de kationenuitwisselingscapaciteit. Via bodemobservatie en -analyse weten we dan waarmee we rekening moeten houden om het type meststof te bepalen dat moet worden verstrekt, de juiste dosering en de frequentie van de toediening.

Welk type meststof?

De vele kunstmestformuleringen die door gespecialiseerde bedrijven worden aangeboden, verschillen afhankelijk van hun type (mineraal, organisch en organomineraal), hun werkingsduur, hun gehalte aan voedingsstoffen en de oplosbaarheid in de bodem.

Wanneer stikstof in minerale vorm wordt gebracht, wordt het zeer snel beschikbaar gesteld aan de plant met een snel maar relatief kort effect in de tijd (4-5 weken). Aan het begin en in het midden van het seizoen kan voor een langzamere opname worden gezorgd, op voorwaarde dat de giften niet te ver gespreid zijn (max. 6 tot 8 weken).

Verder heeft het de voorkeur om organische of traagwerkende meststoffen tijdens de herfst toe te dienen voor zover deze gift de behoeften van de plant voor deze tijd van het jaar kan dekken en deze over een lange periode (4 tot 5 maanden) kan vrijkomen.

De periode en frequentie van toediening

De periode en frequentie van toediening van meststoffen worden beïnvloed door de veranderende behoeften van het gazon, het type meststof dat wordt gebruikt, het type grasmat en hoe intens ze bespeeld wordt.

In maart-april is het vooral belangrijk dat aan de behoefte aan stikstof en fosfor wordt voldaan om het door de winter beschadigde gazontapijt te herstellen, de hervatting van de groei te stimuleren en de beworteling te bevorderen.
In mei-juni zal bijzondere aandacht moeten worden besteed aan stikstof en kalium om het gazon dichter te laten groeien en te anticiperen op zomerrust en waterstress.

In juli-augustus is het noodzakelijk om het gazon voor te bereiden om ten volle te profiteren van de heropleving van de herfstgroei. Dat kan door een volledige bemesting van stikstof, fosfor en kalium toe te passen om het gazon dichter te laten groeien, de beworteling te bevorderen en de weerstand tegen verschillende stressfactoren te bevorderen.

Eind oktober – begin november zal de nadruk liggen op kaliuminname om reserves op te bouwen, de robuustheid te bevorderen en de weerstand tegen ziekten en winterstress (vochtigheid, vorst …) te stimuleren.

Zorg voor de juiste strooitechniek

Het is erg belangrijk om te zorgen voor een regelmatige en homogene verspreiding over het veld. Onregelmatig verdelen kan resulteren in plekken met zichtbare verschillen in groei en kleuring. Er moet daarom met een aantal zaken rekening worden gehouden:

– Doseer de toegediende hoeveelheid op de juiste manier. De dichtheid en deeltjesgrootte van de gebruikte meststoffen beïnvloeden de hoeveelheid die wordt aangebracht. Voor elke toepassing is het belangrijk om de gebruikershandleiding van de meststofstrooier te raadplegen en na te gaan of de dosering (het instellen van de doorstroomopening) in overeenstemming is met de beoogde afstelling.

– Zorg voor een homogene bedekking van het gazon. Dichtheid en deeltjesgrootte beïnvloeden eveneens de strooibreedte. Vooraleer je een centrifugaalstrooier gebruikt, is het belangrijk om de strooibreedte te regelen en de openingshoek van de strooischoepen aan te passen in overeenstemming met de gebruikershandleiding. Steeds meer fabrikanten bieden online strooitabellen of een app aan waarmee je het type meststof, de gewenste dosering en de werkbreedte kunt ingeven. Op een centrifugaalstrooier is de verdeling van kunstmest groter in de as van de rijrichting dan aan de randen van de behandelde stroken. Hiermee moet rekening worden gehouden om een goede overlapping te verkrijgen tijdens de opeenvolgende passages. Zodra de strooibreedte goed onder controle is, is het belangrijk om deze tussen elke werkgang te respecteren. Het afbakenen van gangen met duidelijk zichtbare markeringen (mijlpalen) helpt om werkgangen te respecteren. Inmiddels hebben enkele sportveldaannemers en terreinbeheerders geïnvesteerd in gps-systemen om een homogene spreiding te garanderen.

Beperk puntaccumulaties. Wanneer de dosering te hoog is, zullen de meststoffen het gazon verbranden. Het is daarom belangrijk om de stroom van kunstmest op het einde van elke werkgang te stoppen. Ook moet ervoor worden gezorgd dat de strooier voor het einde van de werkgang wordt gesloten en pas na het inrijden van de volgende werkgang weer wordt geopend. De strooier vult men best buiten het veld om bij het morsen geen graszoden te verbranden.

Tenslotte is het beter om de meststof op een droog gazon aan te brengen. Dit zal voorkomen dat de meststofgranulaten zich aan de bladeren gaan hechten en dus de penetratie van de meststof in de grond bevorderen.

Het bericht Focus op de bemesting van sportgazon verscheen eerst op GreenTechPower.

Waar hou ik best rekening mee als ik mijn gazon wil verjongen?

Helena — Mon, 23 May 2022 14:51:57 +0000

Met het voorjaar in zicht krijgt een mooi gazon opnieuw prioriteit op het verlanglijstje van particuliere klanten en eigenaars van sportvelden. Intensief gebruik, onkruidontwikkeling, verschillende ziektes en een natte winterperiode hebben de grasmat zodanig verzwakt dat ze toe is aan een goede onderhoudsbeurt. Hoe we die kunnen geven, beschrijven we hieronder.

We beschrijven eerst de voornaamste oorzaken die aan de basis liggen van een ‘verzwakte’ grasmat. Vervolgens besteden we aandacht aan de technische ingrepen die elke tuinaanlegger of beheerder van sportvelden kan uitvoeren vooraleer er overgegaan wordt naar meer ingrijpende maatregelen zoals heraanleg.

Viltvorming

Een eerste factor is viltvorming. Vilt is een ophoping van organisch materiaal, dat bestaat uit bladeren, afgestorven stengels en wortels die zich ontwikkelen tussen de grasblaadjes en de grondoppervlakte. Vilt bestaat dus uit cellulose, hemicellulose en houtstof. De bodemorganismen verteren dit organisch materiaal. De verwerking van cellulose verloopt relatief gemakkelijk terwijl de verwerking van houtstof veel ingewikkelder is. De keuze van het graszaad is belangrijk omdat de ene soort gevoeliger is voor viltvorming dan de andere.

De stengels en wortels van zwenkgras bevatten bijvoorbeeld dubbel zoveel houtstof als die van struisgras of veldbeemdgras.
De ophoping van vilt wordt veroorzaakt door verschillende factoren: een slechte bodemstructuur, een slechte pH (een te lage of te hoge pH remt de activiteit van micro-organismen stevig af), de grassoorten of ongepaste cultuurtechnische ingrepen.

Vilt is nefast voor het in stand houden van een goed gazon:

Het is een mechanisch onstabiele laag die het degraderen van het gazon bevordert.
Vilt doet dienst als een spons. Het houdt dus water tegen als het veel regent en droogt op als het niet regent. Vilt is bovendien zeer moeilijk vochtig te houden zonder gebruik te maken van uitvloeiers.
Vilt is een echte vergaarbak voor ziektes.
De wortels van het gazon blijven liever ter hoogte van het vilt in plaats van voedingselementen dieper te gaan zoeken, in de ‘goede’ grondlaag.
In anaerobische omstandigheden (zonder lucht), als er bijvoorbeeld drainageproblemen waargenomen worden, zal vilt eerder rotten dan afgebroken worden door de micro-organismen. Dat vertaalt zich door de vorming van een zwarte laag, de gekende ‘Black Layer’. Deze laag gaat het doorwortelen van het gazon belemmeren.

Grote hoeveelheden vilt zijn een belangrijk signaal van degradatie van het gazon. Preventie is veruit de beste methode en dat kan door bijvoorbeeld al grassoorten te kiezen die weinig houtstof produceren. Als er zich dan toch vilt heeft gevormd, omdat we met een bestaand grasveld te doen hebben, dan levert een opvolging met biologische middelen meestal goede resultaten op.

Onkruidvorming

Een andere belangrijke factor die druk op het gazon legt, is onkruidgroei. De aanwezigheid van onkruiden zal de botanische samenstelling van het gazon met de tijd veranderen. Door de zwakheid van het gazon of overwoekering door externe factoren zoals verwondingen van de plantjes, ziektes, intensief gebruik, urine van dieren en dergelijke ziet men regelmatig dat andere organismen de plaats van het gazon innemen en zich dan verder ontwikkelen. Dat is bijvoorbeeld het geval met alle onkruiden (klaver, madeliefje, weegbree, cichorei …) en mossen (voornamelijk Bryum en Hypnum). De kolonisatie is des te groter als het gazon zwak of ziek is.

Bodemverdichting

Een derde belangrijke factor die vaak onderschat wordt, is de bodemverdichting. Dit fenomeen treedt op door de natuurlijke verdichting van de grond, door neerslag, machines en niet in het minste door de impact van spelers die de grond ‘aantrappen’. Bodemverdichting wordt eerder waargenomen in zware klei- en leemgronden dan in zandrijke gronden. Dat heeft te maken met de dikte van de korrelstructuur van die bodemsoorten. Klei heeft een kleinere korrel en kan dus meer samengedrukt worden.

De verdichtingszone is variabel en de diepte varieert in functie van de grondsoort en het gewicht, de draagoppervlakte en de bandenspanning van de onderhoudsmachines die op het terrein rijden. Of door het aantal keren dat spelers op een bepaalde plaats lopen, zoals bijvoorbeeld het doelgebied bij voetbal. Door de bodemverdichting verloopt de lucht- en waterstroming in de grond moeilijker, terwijl de wortels van het gazon minder diep zullen geraken en dus minder beschermd zullen zijn. Bovendien worden de voedingselementen minder goed opgenomen door de wortels.

Bestaan er oplossingen?

De degradatie van het gazon is vaak te wijten aan een combinatie van de hierboven beschreven problemen. Om ze op te lossen, gaat menregeneratiewerkzaamheden uitvoeren. In functie van de omstandigheden en van de staat van de grasmat zullen deze werkzaamheden apart of in combinatie uitgevoerd worden.

Beluchten of vertidraineren

Bij het beluchten worden tanden of messen in de grond geprikt zodat de verdichting verholpen wordt. Naargelang het materiaal dat gebruikt wordt, kan men ook grondpellets uit de bodem halen.

Dankzij een verbeterde lucht-waterhuishouding zal beluchting de groei van de wortels stimuleren en de activiteit van de micro-organismenbevorderen. Daardoor zal het organisch materiaal beter en sneller afgebroken worden.

Het verdient de voorkeur om te beluchten tijdens de actieve groei van het gazon, tenzij bij specifieke problemen die dringend moeten wordenaangepakt.
In de regel – voor gewone gazons – gaat men een eerste beluchting in mei uitvoeren gevolgd door een tweede in september. In functie van de grondeigenschappen en de bezetting van het terrein zullen de beluchtingsbeurten minstens één keer per jaar en maximaal één keer per maand plaatsvinden.

De werkdiepte wordt vastgelegd in functie van de bodemstructuur en van de gemeten bodemverdichting. Bepaalde machines werden ontworpen om te kunnen beluchten tot een diepte van 50 cm. Andere machines zijn uitgerust met tanden die een pendelbeweging maken. Daardoor wordt er naast de gewone beluchting ook een laterale beweging uitgeoefend, zodat de bodem gescheurd wordt en dus de verdichte zone ook scheurt. Grondpellets uithalen (door middel van holle tanden) wordt meestal gedaan als er een deel van het vilt en/of een deel van de grond moet worden weggehaald. Dat is het geval bij een slechte bodemstructuur. In het algemeen wordt de beluchting gevolgd door het verdelen van een grondverbeteringsmiddel (dat achteraf in de gaten geborsteld wordt. Dat kan op basis van een grondanalyse, maar meestal gebruikt men zand.

Verticuteren

Bij het verticuteren worden gleufjes in de grond getrokken (en in het vilt als het aanwezig is) door middel van een machine met verticale messen die tegen hoge snelheid draaien.
De werkdiepte wordt bepaald in functie van de dikte van de viltlaag. Normaal gezien beperkt deze werkdiepte zich tot 5 cm. Tijdens het verticuteren worden het vilt en een deel van het gazon losgetrokken. Het is dus belangrijk om dit tijdens een periode van actieve groei van het gazon te doen. Bovendien moeten de beregening en de bemesting op deze onderhoudsbeurt worden afgestemd. Afhankelijk van de vorming van het vilt zullen jaarlijks één à twee behandelingen nodig zijn.

Beheer van onkruid en mossen

Als gouden regel geldt nog altijd: ‘beter voorkomen dan genezen’. Inderdaad, het optimaal onderhouden van een gazon zal de vorming van mos en onkruiden tegengaan. Door het gazon in optimale groeiconditie te houden, zal men minder moeten strijden tegen mossen en onkruiden. Als onkruid en mossen dan toch de bovenhand halen, gaat men teruggrijpen naar bespuitingen of specifieke producten. Idealiter worden deze werkzaamheden altijd uitgevoerd tijdens de actieve groei van het gazon, na een bemesting en voor het verticuteren.

1. Doorzaai

Zoals de naam al aangeeft, is het een zaaitechniek aangepast voor bestaande grasvelden, die tot doel heeft om een hogere gazondichtheid te bekomen op de plaatsen waar het nodig is (na een ziekte, na een onkruid- of mosbestrijding, na een intensief gebruik …).

Doorzaaien gebeurt met zaaimachines waarmee tussen het bestaande gazon wordt gezaaid zonder dit te beschadigen. Op de kale plekken zullen meestal verschillende werkgangen in twee richtingen nodig zijn om een optimale zaaidichtheid te bekomen. Bij doorzaaien is de keuze van het graszaad van uiterst belang. Dat moet vooreerst snelkiemend en de juiste variëteit in functie van het gebruik van het gazon zijn.

2. Bemesting

De bemesting is de ‘final touch’ voor de regeneratie van een gazon en zal plaatsvinden op basis van een bodemanalyse. De meststoffen zullen ofwel juist voor het doorzaaien ofwel juist erna worden aangewend.

De regeneratie van gazons is onmisbaar. Het wordt aangeraden om zoveel mogelijk preventief te werken, zodat de verschillende behandelingen ook zo licht mogelijk blijven en de grasmat er zo weinig mogelijk van afziet. Bij een curatieve behandeling zullen de beschreven werkzaamheden moeten toelaten om een gazon te redden, zelfs als het in zeer slechte staat is, zonder opnieuw van nul te moeten beginnen.

Het bericht Waar hou ik best rekening mee als ik mijn gazon wil verjongen? verscheen eerst op GreenTechPower.

Gazon en winterziekten

Helena — Thu, 17 Feb 2022 13:34:21 +0000

Met de daling van de temperaturen en kortere dagen luidt de winterperiode het begin in van de rustperiode voor de grasmat. De activiteit van het plantenmetabolisme kan in amper een paar dagen volledig stil komen te liggen. De plant gaat dan in lethargie. Deze rustperiode verhoogt het risico op degradatie van het gazon aanzienlijk. En daar kunnen een heleboel factoren een rol in spelen.

Wat bedreigt onze grasmat in de winter? Om het gras in de best mogelijke conditie te houden, is het noodzakelijk om rekening te houden met een aantal zaken. Alleen onder deze omstandigheden zal het gazon de winter zonder al te veel moeite doorbrengen en in de best mogelijke vorm zijn om aan het nieuwe seizoen te beginnen. De belangrijkste factoren zijn:

– vorst: koude en mintemperaturen hebben een dodelijke werking op bepaalde variëteiten of op grasvelden die verzwakt zijn door een andere factor (primaire ziekte, verdichting, niet-gepaste bemesting aan het einde van de groeiperiode enzovoort).

– vertrappen: naast de problemen in verband met de mechanische slijtage van de grasmat door een herhaalde passage van machines of spelers zorgt het wintergebruik van de grasmat vaak voor ernstige verdichtingsproblemen.

– de combinatie van vorst + vertrapping: de cellen van de planten bevriezen en onder druk van herhaalde passages (van voeten of machinewielen) barsten ze waardoor de plant niet meer functioneert. De vernietiging van grasbladeren kan daarom gedeeltelijk of volledig zijn en de dood van het gazon veroorzaken.

– ziekteverwekkers: sommige typische winterziekten kunnen zich ontwikkelen afhankelijk van de klimatologische omstandigheden en de omgeving (schaduw bijvoorbeeld). De ontwikkeling van deze ziekten verloopt soms pijlsnel omdat de plant in wintermodus niet in staat is om snel genoeg zijn zelfverdedigingsmechanismen te activeren zoals dat het geval is tijdens de groeiperiode. De ziekteverwekkers We zullen op dit specifieke punt ingaan. Het is trouwens het enige waarop wij als greenkeeper invloed hebben in het kader van een beredeneerd beheer van de grasmat. Er bestaan enkele typische winterziekten, maar de twee meestvoorkomende ziekteverwekkers zijn koude Fusariumverwelking en grijze sneeuwrot.

Koude Fusarium (Fusarium nivale) is een veelvoorkomende ziekte die voorkomt in alle regio’s van de wereld met een vochtig en koel klimaat. In onze regio’s manifesteert deze ziekte zich van eind september tot half mei. Fusarium-verwelking veroorzaakt schade aan alle grassen in koude gebieden (struisgras, zwenkgras, straatgras en Engels ray-grass) met duidelijke verschillen van de ene variëteit tot de andere, vooral met ray-grass waar er moderne cultivars zijn die sterk resistent zijn tegen deze ziekte. Zoals bij veel ziekten is het eenjarige straatgras (Poa annua) bijzonder gevoelig voor koude Fusarium-verwelking. De symptomen zijn vrij duidelijk: donkergroene, cirkelvormige strepen van 5 tot 30 cm (de diameter varieert afhankelijk van de maaihoogte). Deze vlekken hebben van de rand tot het centrum een zwartachtige, donkergroene kleur (zieke bladeren, nog niet dood en met een vettig uiterlijk), een bruin gebied (dood gebladerte) al dan niet bedekt met een witachtig of roze, katoenachtig mycelium en in het centrale deel een gebied zonder gras. In dat laatste zien we vaak de ontwikkeling van zwarte algen met vervolgens straatgras (rekolonisatie). Deze schimmel behoudt alleen zijn sporen op het vlak van plantenresten en voornamelijk vilt (ophoping van plantenresten in een laag tussen het bladgedeelte en de wortels).

De schimmel wordt verspreid door sporen via machines, schoenen, dieren enzovoort. Een hoge luchtvochtigheid (aanwezigheid van dauw) en een temperatuur tussen 0 en 10°C zijn ‘ideaal’ voor de verspreiding. Er is geen activiteit als het vriest, maar de verspreiding verdubbelt vaak direct na een periode van intense kou. Wat kan helpen is de grasmat laten rusten. De factoren die de ontwikkeling van deze ziekte bevorderen zoals permanent vocht (mist of dauw), gecompacteerde en slecht beluchte bodems, een hoge pH alsook een bemesting rijk aan stikstof en met een laag aandeel aan kalium in de herfst, kan men best proberen te vermijden waar mogelijk.

Grijze sneeuwrot (Typhula incarnata) komt voor in alle gebieden waar de winters koel en nat zijn en bijna altijd na een periode van sneeuw. Het is een ziekte die in het verleden zeer zeldzaam was in onze streken en die vooral bij extensieve grasvelden steeds meer schade toebrengt. Er zijn nu varianten van deze ziekte waarvan de stammen zonder sneeuw kunnen groeien en die in het voorjaar nog enige tijd kunnen worden waargenomen. Het zijn soms zeer grote vlekken (meer dan 80 cm) bedekt met een dikke laag mycelium van lichtgrijze kleur dat direct na het smelten van de sneeuw wordt ontdekt. Deze ziekte spaart geen enkele gazonsoort, maar ook hier zien we een extreme gevoeligheid van Poa annua voor deze ziekteverwekker. De ziekte is erg moeilijk te beheersen omdat ze altijd onder de sneeuwlaag verschijnt wanneer de temperaturen positief zijn en vooral wanneer de grond nat is. Het is daarom uiterst delicaat om een sneeuwdek te hebben op een gazon dat niet bevroren is. Net zoals het gevaarlijk is als er nog een dun laagje sneeuw op het gazon achterblijft als de zon schijnt. Zelfs als het zeer sterk vriest, zal de sneeuwlaag een broeikaseffect veroorzaken. De temperatuur ter hoogte van het maaiveld zal toenemen waardoor de ontwikkeling van sclerotis bevorderd wordt.

Welke middelen moeten worden ingezet?

Een grasmat in ruststand is bijzonder gevoelig voor winterpathogenen omdat ze niet in staat is om biochemische processen van zelfbescherming te activeren. Het is daarom noodzakelijk om beroep te doen op een hele reeks technieken en methoden om het ontstaan of de ontwikkeling van deze ziekten zoveel mogelijk te beperken. Sommige technieken moeten dagelijks worden geïmplementeerd, terwijl andere eerder een langetermijnbenadering vergen.

Technische middelen op lange termijn:

– Het gebruik van resistente rassen of cultivars bij het zaaien van een green of een gazon. Deze variëteiten zullen ook bij voorkeur gebruikt worden om door te zaaien of te renoveren, zodat straatgras zoveel mogelijk vervangen wordt.

– De controle van vilt door teelttechnische (of biologische) technieken tijdens het seizoen maakt het mogelijk om het potentieel van actieve pathogenen te verminderen, die fungeren als een reservoir voor ziekten.

– Een aangepaste stikstofbemesting aan het einde van het seizoen, voldoende kaliuminname en een pH-controle op basis van een grondanalyse aan het einde van het groeiseizoen.

– Een mechanisch onderhoud, bijvoorbeeld beluchting om verdichting van de bodem tegen te gaan, en de sanering van nattere zones zijn prioritaire preventieve middelen om het risico op de ontwikkeling van winterziekten te beperken. In het geval van Typhula is het zinvol om de sneeuw te ruimen.

– Het is ook interessant om de schaduw te beperken, maar in de praktijk is dit niet altijd mogelijk.

Dagelijkse ingrepen om het gazon zoveel mogelijk te beschermen:

– Dauw moet zoveel mogelijk verwijderd worden zodat meer dan 50% van de Fusarium-verwelkingsaanvallen tegengegaan wordt.

– Het rationele gebruik van de grasmat tijdens de rustperiode zal ook het risico op ziekte verminderen. Op een golfbaan lossen tijdelijke (winter)greens in de winter dit probleem grotendeels op. Voor voetbalclubs is het echter een ander paar mouwen. Het is niet mogelijk om een tweede stadion te voorzien en de meeste wedstrijden worden gespeeld tijdens de rustperiode van het gazon. Daarom worden technieken als bodemverwarming of gazonverlichting steeds vaker toegepast. Deze technieken maken het mogelijk om de rust van het gras gedeeltelijk op te heffen en zo de weerstand tegen ziekten te verhogen.

– De bijdrage van biologische hulpstoffen wordt steeds groter. Deze technieken worden verfijnd en bieden een oplossing na de invoering van de zerofytowetgeving op talrijke banen. Deze biologische hulpstoffen moeten echter onder zeer specifieke omstandigheden worden gebruikt en het is daarom raadzaam om advies in te winnen bij een specialist ter zake.

Al deze aandachtspunten zullen het mogelijk maken om het risico op schade veroorzaakt door deze ziekten te beperken. Het belangrijkste blijft wel een dagelijkse gazonmonitoring. Bovendien, en omdat de cyclus van deze ziekten erg kort is, is het noodzakelijk om in te grijpen zodra de symptomen verschijnen, naast de preventieve acties die al toegepast zijn.

Het bericht Gazon en winterziekten verscheen eerst op GreenTechPower.