Sociale media zaaien verdeeldheid met kritische stemmen over siergazon: een gazon zou kunstmatig zijn, veel onderhoud vragen en weinig bijdragen aan de biodiversiteit. De werkelijkheid is echter dat de functie van een gazon schromelijk wordt onderschat, en dat we net méér aandacht aan gazoncultuur zouden moeten besteden. Gazon is immers een levend ecosysteem en een van de krachtigste wapens die we hebben om onze leefomgeving af te koelen.
Een gazon is in essentie een dichte populatie van levende planten. En die bladoppervlakte doet meer dan je zou vermoeden.
Op hete dagen zoals we er deze zomer verschillende hadden, kan de temperatuur in de zone op en rond een gazon tot 5°C lager liggen dan boven verharde oppervlakten. De grashalmen absorberen tot 70% van de zonnestralen en zetten die energie via fotosynthese om in zuurstof en plantaardige suikers. Slechts een fractie van de zonne-energie wordt als warmtestraling teruggekaatst. Daarbovenop transpireren de grashalmen continu, waardoor vocht verdampt via de bladmondjes en een bijkomend verkoelend effect optreedt. Een gazon is dus allesbehalve een groene woestijn. Het is een oase van verkoeling midden in een steeds warmere leefomgeving. En dan is er nog het mentale aspect: een groene grasmat heeft een aantoonbaar positief effect op het welzijn van mensen. Een factor die in de discussie rond gazoncultuur veel te vaak wordt genegeerd.
Het stereotype beeld van een strak gemillimeterd grasveld is voorbij. Net zoals een golfterrein zijn greens, tees, fairways en roughs heeft, kent het particuliere gazon vele verschijningsvormen.
Slimme tuinaannemers variëren de maailengte doorheen het jaar in functie van het seizoen en de weersomstandigheden. In de winter en het vroege voorjaar laat je het gras iets hoger opschieten, tot 7 à 8 cm. Een langere grashalm stimuleert immers een dieper en sterker wortelstelsel. Na de eerste voorjaarsbemesting (maart) kan de maailengte terug naar 3 à 4 cm om de dichtheid van de grasmat te bevorderen. Zodra een drogere periode aanbreekt (mei-juni), verhoog je de maailengte opnieuw om de bodem beter te beschermen tegen uitdroging.
Tuinarchitecten gaan nog een stap verder en integreren stroken met veldbloemen in de grasmat, wat het geheel een speelse, seizoensgebonden uitstraling geeft. Dit is modern gazonbeheer: doordacht, dynamisch en ecologisch verantwoord.
Een aandachtspunt hierbij is de opkomst van robotmaaiers. Deze nemen het maaien steeds meer over, maar het risico bestaat dat deze automatisering de professionele aandacht en échte zorg voor het gazon ondermijnt. Een grasmat die jaar in jaar uit op een vaste frequentie en op een vaste maailengte wordt gemaaid, zonder rekening te houden met de externe (weers)omstandigheden, is not done. Tuinaannemers hebben hier een belangrijke adviserende rol te spelen naar hun klanten toe.
Langere droge periodes zonder enige neerslag zijn ondertussen een structureel gegeven waar tuinaannemers zich moeten op instellen. Droogtestress treedt op wanneer een grasplant minder water kan opnemen dan nodig is voor fotosynthese en verdamping. De eerste symptomen zijn subtiel: grashalmen worden slap doordat de waterspanning in de celwanden afneemt en de plant zijn stevigheid verliest.
Houdt het vochttekort aan, dan schakelt de plant over op een beschermingsmechanisme en gaat deze in een soort slaapmodus. De bladeren verkleuren langzaam bruin. Bij aanhoudende blootstelling aan zon en droogte zullen de zwakste planten, die met het ondiepste wortelstelsel, uiteindelijk afsterven.
Na de zomer, wanneer de droogte achter de rug is, ontstaan open plekken in de grasmat. Het overgebleven gras, dat zelf eerst moet herstellen, kan die lege plekken onmogelijk snel doen dichtgroeien. Dit is het moment waarop de tuinaannemer moet ingrijpen om de grasdichtheid te herstellen. Een doorzaaibehandeling is hiervoor het meest aangewezen.
Over dit thema gingen we ons licht opsteken bij Frederic Lietaer, zaakvoerder bij Eliet, Belgisch fabrikant en Europees marktleider in zelfrijdende doorzaaimachines.
Frederic Lietaer: ‘Vooral na ernstige droogteschade kan gazonherstel vrij ingrijpend zijn. Omdat veel grasplanten verloren zijn gegaan, is het aangewezen om tegen een voldoende hoge dosis te zaaien. Wij bevelen 30 à 35 g/m² aan. Maar als je zo'n hoeveelheid zaad strooit, wil je ook zeker zijn dat het straks opkomt. Anders is het zonde van het zaad. En precies daar maken wij met onze doorzaaimachines het verschil. Het unieke ontwerp zorgt er namelijk voor dat het graszaad in de bodem terechtkomt. In de bodem zit het zaad in een doorgaans stabiele, vochtige omgeving. En vocht is immers wat het zaad nodig heeft om te kiemen en om door te groeien.’
Frederic: ‘Onze machines maken eerst de bodem open door groeven te frezen van ongeveer 1 cm diep. Via een gepatenteerd zaadverdeelsysteem wordt het graszaad vervolgens in die vers gesneden groeven geblazen, waarna deze onmiddellijk worden dichtgewalst. Het zaad wordt zo veilig in de bodem opgesloten. De aarde die vrijkomt bij het snijden van de groeven wordt als een dunne topdresslaag over het zaaibed verspreid, wat een extra bescherming biedt voor de kwetsbare graskiem. Zo krijg je de garantie dat bijna alle graszaad effectief tot een grasplantje uitgroeit.’
Frederic: ‘Op zich is dat mogelijk, maar ik raad het af. Vooral na droogtestress heeft het gras tijd nodig om te herstellen en dan wil je het aantal werkgangen beperken. Bovendien hebben de zaailijnen bij onze doorzaaimachines een onderlinge afstand van slechts 25 mm, wat bijzonder fijn is en kruislings zaaien overbodig maakt. Na opkomst groeit de grasmat in geen tijd dicht.’
Frederic: ‘Het najaar is de beste periode. De bodem is nog opgewarmd, wat het kiemproces snel op gang brengt: beschouw het als een soort broedkamer voor het zaad. Maar timing blijft alles! Na de zomer is de toplaag vaak verdroogd, en zaad heeft vocht nodig om te kiemen. Wacht dus tot er voldoende regen is gevallen en de bovenste 5 cm goed vochtig is. Zaai bovendien alleen wanneer er neerslag in het vooruitzicht is. Laat de natuur verder het werk doen, dan hoef je niet te irrigeren.’
Frederic: ‘Dat is een vraag die meerdere antwoorden kan krijgen. Uiteraard bestaan er speciale doorzaaimengsels met een hoog percentage Engels raaigras. Die zijn gericht op een snelle opkomst en een snel zichtbaar resultaat. Maar persoonlijk vind ik dat de keuze vooral moet afhangen van wat je met het doorzaaien wil bereiken. Herstel je betredingsschade? Wil je de grasmat verjongen? Pak je droogteschade aan of bewerk je een schaduwrijke zone? Elke grassoort heeft haar eigen sterktes en zwaktes, dus kies je best het gras waarvan de eigenschappen jouw doel dienen. Ik raad tuinaannemers altijd aan hierover advies in te winnen bij hun zaadleverancier. Bij droogteschade kan je bovendien van de renovatie gebruik maken om het gazon droogteresistenter te maken door cultivars te zaaien die beter bestand zijn tegen droogte. Doorzaaien laat toe de grasvegetatie geleidelijk bij te sturen zonder ingrijpende werken en tegen een lage kost: een bijzonder efficiënte en duurzame aanpak.’
In de volgende editie van GreenTechPower volgt een uitgebreide reportage over een doorzaairenovatie in de praktijk met de Eliet DZC 600.